Normy i przepisy dotyczące separatora magnetycznego w przemyśle – przegląd aktualnych wymogów

W skrócie

• Separatory magnetyczne będące maszynami lub elementami objętymi odpowiednimi wymaganiami podlegają obecnie dyrektywie 2006/42/WE, którą od 20 stycznia 2027 roku zastąpi rozporządzenie (UE) 2023/1230.
• W strefach zagrożonych wybuchem separator może dodatkowo podlegać wymaganiom dyrektywy ATEX 2014/34/UE.
• W przemyśle spożywczym separator może być elementem systemu kontroli zagrożeń fizycznych i, jeśli wynika to z analizy HACCP, stanowić CCP lub inny punkt kontrolny.
• Raport z audytu separatora może stanowić element dokumentacji jakościowej wykorzystywanej podczas kontroli, audytów wewnętrznych i certyfikacji zewnętrznych.

Jakie dyrektywy UE obejmują wymagania dla separatorów magnetycznych?

Separator magnetyczny może podlegać przede wszystkim przepisom dotyczącym bezpieczeństwa maszyn, jeżeli jego konstrukcja i sposób wprowadzenia do użytkowania mieszczą się w zakresie tych regulacji. Obecnie podstawowym aktem jest dyrektywa maszynowa 2006/42/WE, określająca wymagania dotyczące między innymi bezpieczeństwa konstrukcji, oznakowania CE i dokumentacji technicznej.

Jeśli separator pracuje w miejscu, w którym może powstać atmosfera wybuchowa, dodatkowe znaczenie mają wymagania dyrektywy ATEX 2014/34/UE. W urządzeniach wyposażonych w elementy elektryczne może mieć zastosowanie również dyrektywa EMC 2014/30/UE dotycząca kompatybilności elektromagnetycznej.

Podczas audytu separatorów magnetycznych sprawdzamy nie tylko skuteczność separacji, ale również to, czy dokumentacja urządzenia odpowiada jego faktycznemu miejscu i sposobowi eksploatacji. Zdarza się, że separator zaprojektowany do standardowych warunków zostaje po latach przeniesiony do innej części instalacji bez ponownej oceny wymagań dotyczących bezpieczeństwa.

Co zmienia się od 2027 roku wraz z nowym rozporządzeniem maszynowym?

Dyrektywa maszynowa 2006/42/WE obowiązuje do 19 stycznia 2027 roku, a od 20 stycznia 2027 roku zastąpi ją rozporządzenie (UE) 2023/1230. Rozporządzenie będzie stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach Unii Europejskiej, bez konieczności wdrażania go do prawa krajowego w formie osobnej transpozycji.

Nowe przepisy wprowadzają między innymi zmienione zasady dotyczące dokumentacji oraz pojęcie istotnej modyfikacji maszyny. Jeżeli zmiana konstrukcji lub sposobu działania urządzenia wpływa na jego bezpieczeństwo i nie została przewidziana przez producenta, może powstać konieczność ponownej oceny zgodności.

Dla zakładów eksploatujących separatory oznacza to, że modernizacja urządzenia, zmiana napędu, przebudowa jego konstrukcji czy inne znaczące ingerencje powinny być właściwie udokumentowane i ocenione pod kątem obowiązujących wymagań. Podczas audytu zwracamy uwagę na historię takich zmian oraz zgodność dokumentacji ze stanem faktycznym urządzenia.

Jak system HACCP i punkty krytyczne wpływają na wymagania wobec separatorów?

System HACCP wymaga od producenta żywności identyfikacji zagrożeń i ustalenia środków służących ich kontroli, a zanieczyszczenia metaliczne są jednym z możliwych zagrożeń fizycznych.

Separator magnetyczny może zostać wskazany w planie HACCP jako środek kontroli, a w określonych procesach również jako element krytycznego punktu kontroli, jeżeli wynika to z przeprowadzonej analizy zagrożeń. Nie każdy separator automatycznie stanowi jednak CCP – jego rola zależy od procesu, rodzaju produktu, pozostałych zabezpieczeń oraz sposobu zarządzania ryzykiem w konkretnym zakładzie.

Podczas audytu sprawdzamy procedury kontroli separatora, częstotliwość pomiarów, sposób dokumentowania wyników oraz działania podejmowane po wykryciu nieprawidłowości. Pozwala to ocenić, czy faktyczny sposób eksploatacji urządzenia odpowiada procedurom przyjętym w systemie jakości.

Czego oczekują standardy IFS Food, BRCGS i ISO 22000 od separacji metali?

Standardy takie jak IFS Food, BRCGS czy ISO 22000 wymagają od organizacji skutecznego zarządzania zagrożeniami mogącymi wpływać na bezpieczeństwo produktu, w tym zagrożeniami fizycznymi związanymi z obecnością metalu.

W praktyce zakład powinien być w stanie wykazać, że zastosowane środki kontroli są odpowiednio dobrane, monitorowane i weryfikowane. Zakres kontroli separatora zależy od jego roli w procesie i oceny ryzyka, dlatego istotne są między innymi udokumentowane pomiary, procedury czyszczenia, harmonogram przeglądów oraz działania podejmowane po wykryciu odchylenia.

Zmiana produktu, surowca, wydajności linii lub innych parametrów procesu może być powodem ponownej oceny skuteczności zastosowanego rozwiązania. Audyt wykonany przed planowaną certyfikacją pozwala wcześniej wykryć rozbieżności pomiędzy dokumentacją a rzeczywistym stanem separatorów.

Kiedy separator musi spełniać wymagania strefy zagrożenia wybuchem?

Wymagania związane z ATEX mają znaczenie wtedy, gdy separator pracuje w miejscu, w którym może powstać atmosfera wybuchowa wskutek obecności palnego pyłu, gazu, pary lub mgły. Takie warunki mogą występować między innymi podczas przetwarzania mąki, cukru, drewna, tworzyw sztucznych czy wybranych surowców mineralnych.

Dobór urządzenia musi odpowiadać klasyfikacji strefy i rodzajowi występującego zagrożenia. Sam element magnetyczny nie musi stanowić źródła zapłonu, jednak separator może zawierać napęd, czujniki, elementy elektryczne, ruchome podzespoły lub inne komponenty wymagające odrębnej oceny.

W audycie sprawdzamy zgodność oznakowania i dokumentacji separatora z aktualną klasyfikacją strefy nadaną przez zakład. Ma to szczególne znaczenie po zmianach technologicznych, ponieważ klasyfikacja strefy lub warunki pracy mogą zmienić się już po pierwotnym zainstalowaniu urządzenia.

Jakie dokumenty potwierdzają zgodność separatora z przepisami?

Zgodność separatora z obowiązującymi wymaganiami potwierdza zwykle zestaw dokumentów odnoszących się do jego konstrukcji, przeznaczenia i warunków pracy, a nie jeden uniwersalny certyfikat.

• Deklaracja zgodności WE lub UE – wskazuje przepisy i wymagania, według których producent przeprowadził ocenę zgodności urządzenia.
• Oznakowanie CE i tabliczka znamionowa – umożliwiają identyfikację urządzenia oraz podstawowych parametrów jego pracy.
• Dokumentacja techniczna i instrukcja obsługi – określają sposób użytkowania, parametry pracy, konserwację oraz ograniczenia urządzenia.
• Raport z pomiarów pola magnetycznego – dokumentuje aktualne parametry separatora i umożliwia ich porównywanie w czasie.
• Dokumenty dotyczące materiałów mających kontakt z produktem – mogą być wymagane w zastosowaniach spożywczych, farmaceutycznych lub innych procesach o szczególnych wymaganiach higienicznych.

Braki w dokumentacji nie zawsze oznaczają niesprawność samego separatora, ale mogą utrudnić potwierdzenie jego zgodności podczas audytu jakościowego, technicznego lub certyfikacyjnego.

Jak audyt separatora wspiera przygotowanie do kontroli i certyfikacji zewnętrznej?

Audyt separatora łączy ocenę techniczną urządzenia z weryfikacją, czy posiadana dokumentacja odpowiada rzeczywistemu stanowi instalacji. Dzięki temu pozwala wychwycić problemy jeszcze przed kontrolą klienta, audytem systemu jakości lub certyfikacją zewnętrzną.

Raport może zawierać wyniki pomiarów pola magnetycznego przypisane do konkretnych punktów kontrolnych, ocenę stanu technicznego urządzenia, informacje o wykrytych niezgodnościach oraz rekomendacje dotyczące dalszych działań.

Jeżeli audyt ujawni problemy mechaniczne, zużycie elementów albo nieprawidłowości wpływające na pracę urządzenia, można wcześniej zaplanować serwis separatorów magnetycznych. W przypadku zużytych komponentów możliwe jest również wcześniejsze przygotowanie odpowiednich części do separatorów magnetycznych, tak aby działania naprawcze nie kolidowały z terminem właściwej kontroli.

Raport z audytu może zostać włączony do dokumentacji jakościowej zakładu jako potwierdzenie wykonania kontroli i pomiarów. Nie zastępuje on jednak wymaganych prawem deklaracji zgodności ani formalnej certyfikacji prowadzonej przez uprawnioną jednostkę.

Podsumowanie

• Separatory magnetyczne mogą podlegać wymaganiom dyrektywy maszynowej 2006/42/WE, którą od 20 stycznia 2027 roku zastąpi rozporządzenie (UE) 2023/1230, a w odpowiednich warunkach również wymaganiom ATEX.
• W przemyśle spożywczym separator może pełnić rolę środka kontroli zagrożeń fizycznych w systemie HACCP, a jego znaczenie jako CCP zależy od analizy zagrożeń konkretnego procesu.
• Kluczowe znaczenie mają dokumentacja techniczna, deklaracja zgodności, prawidłowe oznakowanie urządzenia oraz aktualne wyniki pomiarów jego parametrów.